Ressam-Yazar Zahir Güvemli’nin “90’a Bir Kala” Anı Kitabı Üzerine

Ümit Gezgin

Plastik sanatlar alanının yazarlarının anıları ayrıcalıklı bir konuma oturmaktadır. Özellikle Zahir Güvemli gibi bu işin mutfağını da bilen yazarlar, hem görsel sanatları iç sorunları dahil kavramanın rahatlığıyla anlatmakta, hem de görsel sanatları daha iyi anlamanın gerçekliği perspektifinde, yeni nesillere de aydınlatıcı bilgiler verebilmektedir.

Burda, plastik sanatların mutfağını tam olarak bilmeyen, tam tecrübe edememiş yazarların daha az önemli olduğunu söylemiyorum. Rahmetli İsmail Tunalı’yı, Kaya Özsezgin’i, Abdulkadir Günyaz‘ı, yakından tanımış bir yazar olarak söylüyorum ki; bu ‘alan’dan gelmeyen eleştirmen-yazarlarımız, zaman zaman çelişkiye ve zorlanmaya düşseler bile; sanatı çok iyi kavramışlar, anlamışlar, sanatçı olmanın durumunu çok iyi bilmişler ve kendilerine göre de anlatma biçimine sahip insanlardı.

İsmail Tunalı’nın felsefi bakışı, Kaya Özsezgin’in akademik dili, Abdülkadir Günyaz’ın gazete dil ve bakışıyla görsel sanatları geniş boyutlarıyla kavrayıp, yalın anlatması olayı; sadece bizlere değil, bütün sanat dünyasına aydınlatıcı olmuştur. Sonuç olarak bu yazarlarımız; kalın bilinmezlik örtüsünü, sanat camiasının üzerinde kaldırarak, sanatı doğru yola yönlendirmişlerdir. Bıraktıkları kültürel, düşünsel miras bu yazarlarımızın az buz değildir. Bunun kıymetini bilmek durumundayız…

Şimdi gelelim, elime yeni geçtiği için, Zahir Güvemli’nin “90’a Bir Kala” anı kitabına.. Anı kitaplarını oldum olası önemserim. Zaten görsel sanatların alanı içinde pek anı kitabı yoktur. Bizler edebiyatçılar gibi değiliz. Onların var olma biçimi okuma-yazma üzerine kuruluyken, bizim çizme üzerine kuruludur. Bu alanda samimiyetle yazan insanlar da bir elin parmaklarını geçmez. Bazıları bu alanı hiç bilmeden üfürürler de üfürürler.. Bunların sanata ve sanatçıya pek katkısı olduğunu düşünmemek lazım. Önemli olan ayakları yere sağlam basan bilgiler, yorumlar ve değerlendirmeler..

Anılarında yaşadığı gerçekleri, çocukluğundan başlatan Zahir Güvemli, hem sanat dünyasının, hem sanatçıların kendi perspektifinden gerçekliğini yalın bir dil üzerinden anlatmaya girişmiştir. Zahir Güvemli’nin babası da entellektüel bir insandır. Hatta Edirne’deyken, kendi çabasıyla şiir kitabı bastırmış ve Zahir Güvemli’nin kız kardeşine ithaf etmiş.

Güvemli’nin anıları sadece plastik sanatlarla ilgili değil, çünkü kendisi edebiyat geleneği ve eğitiminden geldiği, plastik sanatlar alanına sonradan dahil olsa bile onun mutfağına vakıf olacak kadar girdiği için ve resimle de ilgilenmiş bir sanat insanı olduğundan dolayı, derinlemesine bilgi ve yorumlara sahiptir.

1969’da Akbank’a kültür uzmanı olarak giren ve yirmi yıl boyunca bu kurumda çalışan Güvemli, hayatı boyunca resimler yapmış, yazılar, kitaplar kaleme almış bir kültür insanı olarak “90’a Bir Kala” kitabında bütün bir kişisel tarihi ve bu tarihe eklemlenmiş sanat dünyasını enine boyuna anlatıyor…

Zahir Güvemli (d. 1913, Edirne – ö. 5 Haziran 2004, İstanbul), Türk yazarEdirne Lisesi‘nden mezun olduktan sonra 1936 yılında İstanbul Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı bölümünü bitirdi. Edebiyat öğretmenliği ve Akbank‘ta sanat danışmanlığı yapan Zahir Güvemli, edebiyat ve güzel sanat dallarıyla ilgili yazılarıyla tanındı.

Yapıtları:

  • Yahya Kemal (1958)
  • Türk Romanları (1954)
  • Başlangıcından Bugüne Türk ve Dünya Sanat Tarihi (1960)
  • Sinema Tarihi (1960)
  • Büyük Ressamlar ve Heykeltıraşlar (1964)
  • Acı Aşklar(1972)
  • Resim Sanatı ve Türk Resmi (1987)
  • Sabancı Resim Koleksiyonu (1987)

Bir Cevap Yazın