Ümit Gezgin
Edebiyatla da plastik sanatlarla olduğu kadar hep iletişim içinde olmuşumdur.. belki şiirde inat edip, şair olarak yoluma devam etmedim ama, öykü, deneme, roman, anlatı, gezi, günlük, eleştiri yazılarını sürekli yazdım ve hala da yazarım.. ciddi olarak da kendimi edebiyat okuru olarak da niteleyebilirim…
Sanatla ilgili bir bağlamdır aslında edebiyat ve plastik sanatlar, giderek resim gerçekliği ve ilişkisi.. belki tiyatro, sinema, bale, müzik ve diğer benzeri alanlarla yoğun olarak iletişimim olmamasına rağmen.. özellikle plastik sanatlar alanı kabul edilen, en başta resim ve türevleriyle yoğun iletişimim var.. çünkü kendim de ressamım ve mesleğim de aynı zamanda Resim-İş Eğitimi Anabilim Dalı’nda, resim hocalığı.. ana branşım resim.. zaten resim ana branşından mezun oldum ve orta dereceli okullarda da sekiz yıla yakın bir süre de resim-iş öğretmeni olarak görev yaptıktan sonra üniversiteye geçtim…
Tarih içinde, özellikle eski Yunan’da görsel sanat eserleri edebiyatın da konusu olmuştur aynı zamanda.. Homeros’un İlyada’da Akhilleus’un kalkanını tasvir etmesi, bu geleneğin bir örneğidir.. yine modern dönemde Rilke’nin “Arkaik Apollon Torsosu” veya Orhan Veli’nin resim üzerine yazdığı şiirler, bu geleneği sürdürür…
RESİMSEL YAZILAR VE GÖRSEL ŞİİR KAVRAMI
Guillaume Apollinaire’in “Kaligramları”, yine Türk edebiyatında hat sanatının yazıyla bütünleşmesi veya somut şiir örnekleri.. edebiyatın doğrudan kullandığı alanlardır.. ayrıca edebiyatçılardan görsel sanatlarla ilgilenenler çok fazladır.. Ahmet Hamdi Tanpınar resim sergilerini dolaşır ve hatta gazetelere resim yazıları yazardı.. Bedri Rahmi’nin hem şair hem ressam yönü, bu iki alanı bütünleştirme bakımından önemlidir.. hatta büyük romancımız Hüseyin Rahmi Gürpınar bile zaman zaman resimler, tablolar yapar, adadan manzaralar çizerdi.. Cevat Şakir Kabaağaçlı da yine hem edebiyatçı hem ressam bir sanatçıydı…
Tarihsel dönemlerde de karşılıklı etkiler vardır.. Romantik dönem denilen 19. yüzyılda Delacroix’nın Byron ve Shakespeare’den ilham alması, Goethe’nin resim eleştirileri yazması gibi örnekler, etkiletişi göstermektedir…
Ayrıca Buadelaire hem şairdir hem sanat eleştirmeni olarak, etkileşimin somut simgesidir.. yine Empresyonist ressamların izlenimci tutumları, edebiyatta da atmosfer ve duyusal izlenimlerin ön plana çıkmasına yol açmıştır…
Sürrealizm’de Andre Breton’un manifestolarıyla ortaya çıkan sanatsal hareket, edebiyat ve resmi eşit oranda değerlendirmiştir.. Salvador Dali, Max Ernst, Rene Magritte gibi ressamlar yazıyla da ilgilenmişlerdir.. şairler de görsel üretim yapmışlardır…
TÜRK EDEBİYATINDA ETKİLEŞİM
Minyatür ve Halk Hikayeleri, Osmanlı döneminde minyatür sanatı, özellikle “Hüsn ü Aşk” gibi mesnevilerin görsel yorumlarını sunmuştur. Metin ve resim bir aradadır…
Türk edebiyatı içinde görsel sanatlarla ilgilenen ressamlar olduğu gibi, betimlemeleri resimsel olanlar da vardır.. Orhan Kemal, Orhan Pamuk, Sait Faik, Ahmet Hamdi Tanpınar.. şairlerden Ahmet Haşim, Yahya Kemal Beyatlı, Orhan Veli, Melih Cevdet, Oktay Rifat…
ORTAK KAVRAMLAR
Her iki alanda da temsil, anlatı, perspektif, ritim, kompozisyon gibi kavramlar var ve bunları sürekli kullanır iki alan da.. bir romanda betimleme resimsel olabilirken, bir resim aynı zamanda anlatısal özellik taşıyabilir.. edebiyat görsel ve görsellik anlatısal olabilir ve tarih boyunca da bu iki alan birbirinden faydalanmıştır…
Özellikle çağdaş sanat alanında filim, dijital sanat ve multimedya kavram ve projeleri bu ilişkiyi daha da belirgin kılmış ve derinleştirmiştir.. artık edebiyat ve görsel sanatlar alanında sınırlar iyisinden ortadan kalkmaya başlamıştır…
İlk yorum yapan siz olun