İstanbul Resim Heykel Müzesi’ndeki “Sahte” ve “Kopya” eserler vakası ne anlama geliyor…

Ayşe Durmaz

İstanbul Resim ve Heykel Müzesi özelinde hem belgelenmiş bir “sahte eser” vakası hem de tarihsel olarak müze koleksiyonunda yer alan “kopya” meselesi var. İkisini birlikte açıklayayım:

Belgelenmiş Sahte Eser Vakası

MSGSÜ eski Rektörü Prof. Dr. Handan İnci‘nin açıklamasına göre, müzenin 12.378 eserlik koleksiyonunda 1 adet sahte eser tespit edilmiş olup bu durum 2000’lerin başında raporlanmış ve üzerinde 2 soruşturma yürütülmüştür. Bunun yanı sıra 37 kayıp, 4 çalıntı eser de bulunmaktadır. 

Bu vakanın anlamı şudur: Sahte bir eserin resmi koleksiyona dahil edilmesi, müzenin yönetim zafiyetini, denetim eksikliğini ve kurumsal hafıza sorunlarını gözler önüne serer. Uzun kapalılık süreçleri ve sık yönetim değişikliklerinin bu tür boşluklara zemin hazırladığı bilinmektedir.

Tarihsel Kopyalar Meselesi

Bu ayrı ama ilgili bir konudur. Müze koleksiyonunu oluşturmak için Batılı resim sanatının büyük ustalarına ait eserlerin satın alınması planlanmış; ancak dönemin koşulları ve bütçe yetersizliği nedeniyle bu yapıtların kopyaları yaptırılmıştır. Türk ressamlardan da eser alınarak “Elvah-ı Nakşiye” koleksiyonu oluşturulmuştur. 

Yani müzenin kuruluş aşamasında bilerek yapılmış kopyalar da mevcuttur. Bunlar “sahte” değil, pedagojik amaçla üretilmiş referans kopyalardır; ancak bunların orijinal eserlerle karıştırılması ya da yanlış etiketlenmesi durumunda sorun doğurabilir.

Genel Olarak “Sahte Eser” Kavramının Müze Bağlamındaki Önemi

Bir müzede sahte eserin bulunması birkaç önemli sorunu işaret eder:

• Provenance (köken belgesi) zafiyeti: Eserin nereden, kimden, ne zaman alındığına dair kayıtların yetersizliği
• Kurumsal hafıza kaybı: Uzun kapalılık dönemlerinde denetim mekanizmalarının işlevsizleşmesi
• Kamu güveni sorunu: Devlet koleksiyonlarının şeffaflıkla yönetilmemesi

Özel veya devlet müzelerindeki sahte veya kopya eserler tek tek tesbit edilip, açıklanmalı ve bundan sonra böyle vakalar olmaması için de titizlikle davranılmalıdır. Müze bir ülkenin büyük bir kültür varlığıdır çünkü. Bunun özelde veya tüzelde olması kabul edilemez.